Mówiono nam, że hormony płci przeciwnej i operacja naprawią zdrowie psychiczne tych młodych ludzi. Finlandia sprawdziła. Po lekach i po operacji opieki psychiatrycznej potrzebowało ich znacznie więcej, nie mniej.
Co znalazła Finlandia
Finlandia kieruje każdą młodą osobę, która chce medycznego "gender reassignment", do jednej z dwóch klinik szpitali uniwersyteckich, w Helsinkach i w Tampere. Badacze pod kierunkiem dr. Sami-Matti Ruuska, psychiatry młodzieżowego, i prof. Riittakerttu Kaltiala, profesor psychiatrii młodzieży na Uniwersytecie Tampere, wyciągnęli krajowe rejestry zdrowia każdej z tych osób.
To 2 083 osób poniżej 23. roku życia, które trafiły do tych klinik między 1996 a 2019 rokiem. Każdą zestawiono z ośmioma osobami z tego samego roku urodzenia i tego samego miasta, razem 16 643. Część obserwowano do 25 lat. Artykuł ukazał się w Acta Paediatrica w kwietniu (Ruuska et al., 2026).
W Finlandii specjalistyczna opieka psychiatryczna jest tylko dla poważnej choroby psychicznej. Łagodne i umiarkowane problemy prowadzą lekarze rodzinni. Pacjent wychodzi z opieki specjalistycznej, gdy jest zdrowy.
Nowe liczby
Krytycy twierdzili, że pierwsza analiza mogła policzyć osoby, które nie dostały jeszcze leków ani operacji. We wrześniu autorzy policzyli więc jeszcze raz, zaczynając dopiero po ostatnim kroku każdej osoby: hormonach płci przeciwnej, usunięciu piersi albo operacji narządów płciowych (Ruuska et al., wrzesień 2026).
- Przed pierwszą wizytą w „klinice gender” 19,2% potrzebowało specjalistycznej opieki psychiatrycznej.
- W którymś momencie po ostatniej procedurze potrzebowało jej 48,9%.
- Ich dobrani rówieśnicy, liczeni od tych samych dat, zeszli z 14,4% do 13,2%.
Po ostatniej procedurze ci młodzi ludzie około sześć razy częściej niż populacja ogólna potrzebowali specjalistycznej opieki psychiatrycznej. Tak było i u płci męskiej, i u płci żeńskiej, które dostały leki albo operację.
Zaczynali zdrowsi
Finlandia odsiewa młodych ludzi z poważną, niestabilną chorobą psychiczną, zanim poda hormony płci przeciwnej. Ci, którzy je dostali, zaczynali więc w dużo lepszym stanie niż pozostali młodzi ludzie w klinice.
Pierwotny artykuł z kwietnia pokazuje, co było dalej (Ruuska et al., 2026). Liczył każdego, kto potrzebował specjalistycznej opieki psychiatrycznej w dowolnym momencie od dwóch lat po pierwszej wizycie w klinice aż do końca badania:
- Płeć męska, której podano hormony płci przeciwnej albo operację: 9,8% potrzebowało specjalistycznej opieki psychiatrycznej przed kliniką. Od dwóch lat po pierwszej wizycie dalej potrzebowało jej 60,7%.
- Płeć żeńska, której podano hormony płci przeciwnej albo operację: 21,6% przed. 54,5% po.
Razem, obie płcie: 19,2% przed, ten sam punkt wyjścia co liczby z września, i około 56% po.
Skąd niższe 48,9% we wrześniu? To ci sami młodzi ludzie, policzeni inaczej. Liczenie z kwietnia startuje dwa lata po pierwszej wizycie w klinice. Liczenie z września startuje dopiero po ostatniej procedurze, a ta może być lata później, więc obejmuje mniej czasu. Policz tak albo tak: udział tych, którzy potrzebują opieki psychiatrycznej, wzrósł ponad dwukrotnie. U rówieśników poziom stał w miejscu.
Weszli najzdrowsi. Wyszli mniej więcej tak chorzy jak cała reszta w klinice.
"Psychiatric needs do not subside after medical gender reassignment," wnioskowali autorzy. Dodali, że "in some individuals, medical GR appears to be linked to deterioration in mental health."
Prawie 50 krytyków. Autorzy nie ustąpili.
Prawie 50 badaczy i klinicystów podpisało do czasopisma list z zaniepokojeniem, a inni krytycy też wysłali listy. PsyPost podaje, że list prosił czasopismo o ponowne rozpatrzenie artykułu.
Autorzy odpowiedzieli dwa razy drukiem. W maju przeliczyli liczby, startując pięć albo więcej lat po pierwszej wizycie w klinice, i znaleźli to samo podwyższone ryzyko (Ruuska et al., maj 2026). We wrześniu zrobili opisaną wyżej analizę po ostatniej procedurze.
"Some of the critique seems to be driven by an attempt to discredit scientific findings that do not align with the critics' preferred agenda, typical in gender medicine," napisali w maju. "The scientific and ethical responsibility invoked is fulfilled not by withholding inconvenient evidence, but by ensuring that the scientific community has access to accumulating information."
Sedno
Obietnica była taka, że hormony płci przeciwnej i operacja ulżą cierpieniu tych młodych ludzi. Finlandia śledziła każdego z nich do 25 lat. Po ostatniej procedurze połowa potrzebowała specjalistycznej opieki psychiatrycznej.
Więcej o tym badaniu: Fakty: badanie rejestru Finlandii i nasz tekst z kwietnia.
Źródła
- Ruuska S-M, Tuisku K, Holttinen T, Kaltiala R. "Psychiatric Morbidity Among Adolescents and Young Adults Who Contacted Specialised Gender Identity Services in Finland in 1996–2019: A Register Study." Acta Paediatrica 115(7):1545–1553, 2026. doi:10.1111/apa.70533
- Ruuska S-M, Tuisku K, Holttinen T, Kaltiala R. "Response to the Critique by Edmiston et al., Banos et al. and Sandri et al. of Ruuska et al." Acta Paediatrica 115(9):2044–2045, 2026. doi:10.1111/apa.70618
- Ruuska S-M, Tuisku K, Holttinen T, Kaltiala R. "Response to the Critique by Banos et al. of Ruuska et al." Acta Paediatrica, 15 września 2026. doi:10.1111/apa.70767
- Eric W. Dolan, PsyPost, 18 października 2026
Zdjęcie okładkowe: Pixabay via Pexels